📙 مستثنی بر دو نوع است:

🌕 ۱) مستثنی تام:
مستثنی ای است که مستثنی منه آن در جمله آمده باشد.
این مستثنی همواره منصوب است:

👈 مثال:

" رکبَ المسافرونَ الا عجوزاً"

🌕 ۲) مستثنی مُفَرَّغ:
مستثنی است که مستثنی منه آن در جمله قبل الّا نیاید. اعرابش تابع اعراب مستثنی منه محذوف است:

👈مثال:
" ما رکب الّا العجوزُ".

در این عبارت المسافرون یعنی مستثنی منه نیامده پس مستثنی ( العجوز) مفرغ است و چون اعراب مسافرون رفع بوده، العجوز نیز مرفوع است.

📢 نکته مهم:

اگر مستثنی در یک جمله مثبت بیاید؛ حتماً تام و منصوب است. اما اگر در یک جمله منفی یا سؤالی بیاید معلوم نیست.

📢 نکته مهم:

اگر مستثنی مرفوع باشد حتما مفرغ است؛ اما اگر منصوب باشد معلوم نیست.

📢 نکته. مهم:

اگر مستثنی در یک جمله منفی یا سؤالی آمد باید ادات نفی یا استفهام و الّا را حذف کنیم در این حالت دو اتفاق می افتد:

🌓 ۱) مستثنی زائد به نظر می رسد پس تام و منصوب است.

👈مثال:

" ما رکب المسافرون الّا العجوز" ادات نفی و الّا را حذف کنید:

👈 مثال:

" رکب المسافرون العجوز" : مسافران سوار شدند پیرمرد.

در عبارت بالا پیرمرد زائد است پس تام و منصوب است.

🌓 ۲) مستثنی نقش بپذیرد، پس مفرّغ بوده و اعرابش تابع نقشی است که میگیرد:

👈مثال:

" ما رکبَ الّا العجوز".

ادات نفی و الّا را حذف کنید:
"رکبَ العجوز" : پیرمرد سوار شد.

در عبارت بالا العجوز نقش گرفت پس مفرّغ است و چون نقش فاعل گرفته مرفوع هم هست.

📢📙 توجه:

لیس و لای نفی جنس را خذف نکنید.